زبـان وادبـیـات فـارســی

» که بشکل آموزشنامه نوشته، جنبه های اخلاقی- تهذیبی شاعر را برمبنای آثار شعری اش بررسی کرده است. در این کتاب برعلاوه مسایل قبلاً تحقیق شده در مورد خوشحالخان نگارنده به جنبه های ناشناختهء شخصیت و زندگی شاعر پرداخته و مقام او را بویژه در ادبیات پشتو و در تاریخ پشتونها مشخص ساخته. با آغاز مشروطیت تعدادی از شعرا تحت تاثیر ادبیات مغرب زمین آزادی خواهی و سیاست را وارد شعر فارسی کردند از آن جمله : علی اکبر دهخدا، میرزاده عشقی و ملک الشعرای بهار بودند و ادامه این جریان به ظهور کسانی چون جعفر خامنه ای و نیما یوشیج شد که مسایل عصر خود را با زبانی جدید بیان کردند.

برداشت الفنستن از آفریده های ادبی افغانها را میتوان اکنون سطحی انگاشت، چون آنها در نتیجهء آشناییهای کوتاه و با تعدادی ناچیزی از دیوانهای شعری، اندیشه های مذهبی و تاریخی و همچنان ترجمه هایی از زبان فارسی استوار بوده است. چند هزار لغت با ریشه ترکی در زبان فارسی موجود است که از لغات بیش از600 لغت جزء کلمات مصطلح و روزمره است . الفنستن بعضی اطلاعات بیوگرافیکی را در مورد خوشحال از جمله اسارت و حبسش در هند نیز نوشته که همزمان چند اشتباه غیردقیق را نیز مرتکب شده است.

مکینزی در پیشگفتار این اثر برعلاوهء اطلاعات بیوگرافیکی در بارهء شاعر نقطه نظر خویشرا مبنی بر سیستم متریک که شالودهء اشعار خوشحال را تشکیل میدهند، ابراز نموده و نکات مطروحه در مقالات پیشترش را در مورد پژوهش مسئله متریک پشتونها که تا پیش از وی توسط کسی بررسی نشده بود، تأکید کرد. اثر این پژوهشگر از آنجا جالب است که در آن برعلاوهء آثار مشهور پشتوی خوشحالخان سروده های فارسی وی نیز مورد بررسی قرارگرفته اند.

برای انجام این کار تمام چیزی که نیاز دارید کارتهای یادداشت (یا تکه های کوچک کاغذ)، مداد یا خودکار و لیست کلماتی است که قصد دارید یاد بگیرید. علاقمندی جدید به آفریده های خوشحالخان با مقالهء کوچک ولی خیلی پرمحتوای ایرانشناس نامور گ.مورگینستیرنی آغاز شد. نخستین پژوهش مستقلانه پیرامون اشعار خوشحالخان را ک. مؤلف در اثرش بعضی پرسشها در بارهء زبان شعری خوشحال در پیوند با شیوهء سرایش وی مطرح مینماید.کتاب با فصل جالبی پیرامون کاستیهای شکلی و ماهوی که هر از گاهی در اشعار خوشحال بنظر میرسند، پایان مییابد. خوشحال در اشعارش همانند اصلاحگر زبان مادری، گام قاطعی را در ایجاد ادبیات سراسری نوشتاری پشتو گذاشته است.

در این کتاب موضوعاتی عنعنوی چون: زندگینامهء خوشحال و مرامهای آزادیخواهانه و ملی در آثارش، بازتاب فلسفه، اخلاق و تهذیب و تفاوتهای موضوعی در اشعارش بررسی شده است. مگر مؤلف در گام نخست روابط متقابل نظامی- سیاسی پشتونها و حاکمان مغل را در توضیح زندگینامهء خوشحال اساس قرارداده و فصلی را به آن بنام «خوشحالخان و اورنگزیب» تخصیص داده است. این اثرات بر تمام جوامع دری زبان یکسان نبوده ، بلکه نظر به خصایص هر جامعه در تفاوت قرار داشته و منحصر به فرد می باشد که لاجرم موجب پیدایش تفاوت ها از نظر افاده ها ، استعمال کلمات و حتی قواعد ادبی گردیده است .

قدیمی ترین شاخه آن زبان ((اوستایی)) و زبان ((فارسی باستان)) است. همچنان در اثر «پشتونستان» او بشکل کوتاه به زندگینامهء خوشحالخان و تاریخ ختکها تماس گرفته است. پس از چندی یک اثر درسی دیگر منتخبات پشتو بنام «کلید افغانی» که توسط هیوز ترتیب شده بود و پسانتر ترجمهء انگلیسی آن توسط ت. دوجلد دیگر آنرا اکادمی پشتو تولنه در کابل چاپ نموده است. من در همان زمان از چاپ این کتاب فرهنگ لغات شغنانی، دوستان را از طریق “فسبک” مطلع ساختم و در ضمن، بسیار کوتاه، کتاب را معرفی نمودم.

» یاد کرده و مطلع شعرش را نقل کرده و همچنان مصرع «باز از کجا این بهار نزدم آمد… کتاب بیشتر ازهمه به شواهد گردآوری شده از زبان خود خوشحال ختک که مجموعه یی با ارزش و غالباً بینظیری از منابع تاریخی و فرهنگی قبایل افغان در قرن ۱۷ را در خود دارد، استناد نموده است. از یکسو زبان گفتاری پشتو به مرحلهء آغازین نوشتاری ارتقأ کرده، چندین نسل مؤلفان را تعویض کرده و تجارب معین ادبی را انباشته بود و از سوی دیگر خوشحالخان از نسب اشرافی ختکها بوده که از نگاه اقتصادی- فرهنگی یکی از قبایل پیشرفتهء افغان در سدهء ۱۷ بودند.

در حالی که برخی از معانی یک کلمه ممکن است مشابه باشد، برخی دیگر می توانند کاملا متفاوت باشند. همچنان گ.پ. الفت باربار به خلاقیتهای خوشحال نظر انداخته است. در کتاب موصوف بنام «قهرمان ملی خوشحالخان» که در سال ۱۹۶۶ انتشاریافت، نویسنده به ارزیابی همه جانبهء اشعار شاعر بمثابهء «قافله سالار ادبیات پشتو» پرداخته است. در غزلهای خوشحالخان بصورت عموم با تفاوت از هر نویسندهء دیگر کلاسیک پشتو محیط تاریخی- فرهنگی که شاعر در آن میزیست و میآفرید انعکاس یافته است.

نبشتهء او از آثار پیشینِ دیگر بخاطر دقت و صراحت متفاوت است. دیوان حافظ در سال 1791 بحیث نخستین چاپ او به نشر رسید. ظاهراً در دانشگاه لاهور در سالهای ۳۰ (قرن گذشته) خدیجه فیروزالدین رساله یی را که چاپ نشده بنام «زندگی و خلاقیتهای خوشحالخان نامور، رهبر ختکها» نوشت. دارمیستیتر از قول دستیار و سکرترش محمد اسماعیل خان دولطیفه را در مورد نزاع خوشحالخان با شیخ رحمت کار و زن جوانش تذکر میدهد. دارمیستیتر با نظر همکاران انگلیسی اش مبنی بر اینکه «اشعار روشنگرانه در آثار خوشحالخان بمثابهء رهبر، شاعر و سالار رزمندهء ختکها که همزمان با نوشتن شعر بمیدان رزم میرود، به مدارج عالی خویش ارتقأ کرده اند.» همنواست.

در این کتاب کارنامه های خوشحال ختک و فرزندش اشرف خان هجری که وی نیز شاعر برجسته یی (درهردو زبان دری و پشتو،- مترجم) بود، پیرامون دیدگاههای اخلاقی، مذهبی- فلسفی، زیبایی شناسی و آموخته های تجربی- علمی شان بررسی شده، نقش خوشحالخان در انکشاف فرهنگ نوشتاری و ادبیات پشتو برجسته گردیده و تناسب مسایل ملی، عنعنوی و انفرادی پژوهش شده است. اگر هموطنی در نشریه های خارج کشور ادعا میکند که مردم افغانستان بمنظور برپایی ” روند مؤفقانۀ نظام سازی” باید دری را منحیث یگانه زبان سرتاسری برگزیند ، باید به این سوال هم پاسخ بدهد ، که این طرح او با تصمیم عجولانۀ دولت در سال (1936 م) که پشتو را بحیث یگانه لسان رسمی افغانستان معرفی کرد، (25) چه فرقی دارد ؟ آیا این ” طرح” و آن “تصمیم” دو روی یک سکه ای ناچل نیست ؟ وقتی ما امروز پس از 13 قرن سیاست عظمت طلبی بنی امیه را در مناطق مفتوحه انتقاد میکنیم ، آیا انسان های قرن بیست و یکم حوصلۀ چنین یکه تازی ها را دارد ؟ به یقین که نه !!! پس باید از دقت کار گرفت و واقعیت ها را آنطوری که هست ، شناخت .

در زمان اشکانیان چون در آذربایجان و شوش و نواحی شمال کشور حکومت داشتند پهلوی شمالی (پهلوانیک یا پارتی) می گفتند و در زمان ساسانیان چون در جنوب بودند پهلوی جنوبی (پارسی میانه) می گفتند، پهلوی منسوب به پرثو نام قوم اشکانی است. فرهنگ لغت سانسکریت دارای بیش از ۱۰ هزار کلمه است که به صورت شعر نوشته شده است. تلفظ می تواند چالش برانگیز و گاهی سخت باشد، چون کلماتی وجود دارند که به طور مشابه نوشته می شوند اما تلفظ های مختلفی دارند.

دیدگاهتان را بنویسید