سوالات متن درس ششم جغرافیا دهم+ سوالات تستی – حالا درس

با احداث بند کمالخان منافع هر دو کشور در نظر گرفته شده که این خود به سوی تطبیق کامل معاهده آب رودخانه هلمند به منظور استفاده عادلانه و معقولانه آب این رودخانه میان دو کشور گام مهمی است. ماده ۱۰ – در صورتی که رودخانه هیرمند بالای بند کمالخان به بستر جدیدی منتقل شود مدلول ماده اول در محل دیگر که به منزله بند کمالخان درعلاقه چخانسور فعلی باشد با موافقت دولتین اجراء و تعیین مقسم خواهد شد چنانچه پایینتر از بند کمالخان به بستر جدید منتقل و یا به بستر فعلیطوری عمیق شود که برای اراضی سیستان ابیاری ممکن نشود دولتین موافقت میکنند در این صورت برای استفاده اراضی سیستان از سهمیه ابی که درماده اول معین شده است به رضایت طرفین تحت شرایط جداگانه قراردادی بدهند.

1- بر روی رودهای زاگرس سدهای زیادی برای جلوگیری از طغیان – تولید برق آبی – نیاز شهرها – کشاورزی – صنایع احداث شده ولی برخی از این سدها در محل های نامناسب احداث شده . سیلت ته نشین شده از نیل، زمین های اطراف را به شدت حاصلخیز می کند چرا که این رودخانه هر ساله روی کناره های آن طغیان می کند و مصری ها قادر بودند گندم و سایر محصولات را زراعت کنند. در تاریخ آمده است که در مرز شرقی خراسان بزرگ ( که امروزه به خراسان ایران و افغانستان تقسیم شده ) رود بزرگی به نام جیحون ( نام قدیم جیحون، امو است ) جاری بوده است و سرزمین های آن سوی رود را ماوراءالنهر می خواندند و پایان سرزمین باستانی ماوراءالنهر، رود دیگری به نام سیحون جاری بوده است امروزه این دو رود به ترتیب به نام آمودریا ( amu darya ) و سیردریا ( syr darya ) ( نحوه تلفظ: sir ) خوانده می شوند.

تعداد رودخانههای بزرگ و کوچک افغانستان ۱۱ رودخانه ذکر شده است که از کشور خارج میشوند و این کشور جز با ایران که آنهم فقط درباره رودخانه هیرمند است، با هیچ کشور دیگری قرارداد آبی ندارد. ماده ۲ – برای انکه از ده چهار برجک الی بند کمالخان زاید بر مقدار ابی که فعلا برده میشود مصرف نگردد دولت افغانستان تعهد میکند که در فاصلهمزبور علاوه بر انهاری که جاری بوده و هست نهر دیگری احداث و حتی تعمیر ننماید. ج – یک “سال نورمال اب” عبارت از سالی است که مجموع جریان اب از اول اکتبر تا ختم سپتامبر سال مابعد در موضع دستگاه ابشناسی دهراود بررود هیرمند (هلمند) بالاتر از مدخل بندکجکی چهار میلیون و پانصد (پنجصد) و نود هزار ایکرفیت (4590000 ایکرفیت) (5661.715 میلیون مترمکعب) اندازهگیری و محاسبه شده است.

ویژگیهای طبیعی دریای مازندران به گونهای است که تمام سطح شمالی آن در بخشهای عمدهای از سواحل کشورهای روسیه و قزاقستان در طول 4 ماه سال (دسامبر تا مارس آذر تا فروردین) از لایه یخی به ضخامت 40 تا 50 سانتیمتر پوشیده میشود و بر این اساس وجود جریانهای طبیعی آب به سمت جنوب یعنی سواحل ایران بخش عمده آلودگی را بر ایرانیان تحمیل مینماید. از آنجایی که رود هلمند از جمله رودهای متوالی محسوب میشود، لذا ادامهی آن به کشور ایران میریزد.

• احداث چهار چاه نیمه که هر کدام آن دارای ظرفیتهای قابل ملاحظه بوده و توسط کانال جریکه، آب رودخانه هلمند و سایر رودخانهها به طرف نیمهچاهها (ذخایر آبی) در خاک ایران جریان داده میشود. ماده ۷ – چون دهنه نهرهایی که مستقیما از رودخانه هیرمند از بند کمالخان منشعب شده و به خاک طرفین جاری میشود خاکی میباشد برای اینکهزیاده و نقصانی در حصه هر یک از طرفین پیدا نشود دولتین متعهد میشوند که از تاریخ امضای این قرارداد منتهی تا چهار سال به مرور ان دهنه را با اجرو اهک هر یک به خرج خود به ترتیب صحیحی بسازند.

خشکسالی سالهای گذشته باعث جاری نشدن آب کافی به هامون شد و این دریاچه مرزی افغانستان و ایران خشک گردید. آلوده کردن محیط دریاچه ارواح و مناطق اطراف آن میتواند صدمههایی غیر قابل جبران به اکوسیستم این منطقه وارد کند؛ پس زبالههای خود را در اطراف این دریاچه رها نکنید و به درختان و طبیعت این منطقه آسیب نرسانید.در سفر به دریاچه ارواح با خود چه ببریم؟ درشاهنامه هنگامیکه کاوه و مردم به نزد فریدون رفتند، فریدون بیرق کاوه را درفش پادشاهی خود ساخت. از طرف دولت شاهنشاهی ایران باقر کاظمی سفیر ایران در کابل و از طرف افغانستان علیمحمد خان وزیر امور خارجه دولت پادشاهی افغانستان برای امضای معاهده تعیین شدند.

از سال ۱۸۵۷م که به موجب قرارداد پاریس، ایران، افغانستان را به رسمیت شناخت تا زمان آخرین قرارداد تقسیم آب میان ایران و افغانستان، بر سر آب رودخانه هیرمند همیشه میان این دو کشور مذاکراتی وجود داشته است. پس از آن دولتهای افغانستان و ایران بارها کوشش کردند تا معضل را حل کنند، اما راه کار اساسی وجود نداشت، تا این که کمیسیون بیطرف دلتای هملند به پیشنهاد ایالات متحد امریکا و پذیرش افغانستان و ایران ایجاد شد، این کمیسیون در سال ۱۹۵۱ نتایج مطالعاتاش را نشر کرد که طبق مطالعات این کمیسیون حقآبه جانب ایران ۲۲ متر مکعب در ثانیه براورد شده است.

پیش از این وزیر نیروی ایران گفته بود که پس از جلسات متعددی که با طالبان درباره حق آبه هیرمند داشتیم و به رغم پیگیری مداوم اما تا این لحظه اتفاقی نیفتاده و امیدواریم که در روزهای آینده شاهد رهاسازی آب هیرمند باشیم. این مقدار از آب چیزی کمتر از ۱۰ درصد کل آب سالانه رودخانه هیرمند بود که این قرارداد در خرداد سال ۱۳۵۲ خورشیدی در افغانستان به تصویب نهایی رسید. این وزارت امروز (سهشنبه، ۳ حوت) با انتشار بیانیهای اعلام کرد که دولت موقت طالبان به معاهدهای که میان افغانستان و ایران در خصوص آب هلمند (هیرمند) در سال ۱۳۵۱ شمسی منعقد شده، متعهد است.

ماده واحده – معاهده راجع به اب رود هیرمند بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت افغانستان مشتمل بر یک مقدمه و دوازده ماده و دو پروتکلضمیمه که در تاریخ بیست و دوم اسفند ماه 1351 برابر سیزدهم مارس 1973 در کابل به امضاء رسیده است تصویب و اجازه مبادله اسناد تصویب انداده میشود. اما ایران به زودی به این همه تعهدات پشت کرد و تلاش کرد تا مردم افغانستان را به دزدیدن آب افغانستان از پشت خنجر بزند.

در سال ۱۹۰۵ (۲۰ حمل ۱۲۸۲) مکماهون در رأس هیاتی به عنوان حکم تعیین شد. چنان که در هجدهمین نشست روی این مسأله دو روز با جانب ایران بحث صورت گرفت و هیأت جانب افغانستان تشکیل جلسه بعدی را منوط به جمعآوری کامل واترپمپها از کناره رود مرز آبی مشترک کرد، ولی مشاهده میگردید که آنها ارادهای برای جمعآوری این واترپمپها ندارند و میخواهند که این وضعیت تداوم یابد و بیشتر از حقآبه تعیین شده در معاهده، همان طوری که طی ۴۰ سال اخیر چندین برابر بیشتر از سهمشان از رودخانه هلمند آب برداشت کردند، باز هم به این وضعیت ادامه بدهند.

در سرتاسر مرز افغانستان و ایران 180 پیلر نصب است که 90 پیلر آن را مکمهن از دهنۀ ذوالفقار(از شمال به جنوب) تا نزدیکیهای شیندندو التایی با 90 پیلر دیگر از نقطۀ صفری در رباط جعلی(ازجنوب به شمال) تا ختم کار مکمهن را مشخص نمود. سال 1813 میلادی معاهده گلستان بین ایران و دولت روس امضا شد و رود ا رس طبق آن مرز بین ایران و روسیه شد و متاسفانه تمامی مناطق شمال رود ارس از ایران جدا و به خاک روسیه ضمیمه شد.

بر اساس این معاهده: افغانستان مکلف شده که نصف آب را به ایران بدهد. ایران مقداری از این برق را فعلاً به نیمروز میفروشد. این به خاطر این واقعیت است که مخازن کم عمق اما بزرگ است، به طوری که آب گرم می شود. این نیروگاه که بخشی از برق مناطق جنوب را تأمین میکند برای خنککردن سیستم توربینهای خود اقدام به حفر چاههای عمیق کرده است که آب سفرههای زیرزمینی و آبی که میبایست سهم دریاچه پریشان شود را میمکد و نابودی بیشازپیش دریاچه را سبب میشود.

به خاطر شوری بیش از حد دریاچه هیچ نوع ماهی در این دریاچه زندگی نمیکند. حکمیت مکماهون هم نتوانست به اختلافات پایان دهد و این اختلافات همچنان ادامه داشت که سر انجام در سال ۱۳۱۷ خورشیدی، مذاکرات میان هر دو کشور صورت گرفت که منتج به امضای یک معاهده شد. این اقدامات یک جانبه کشور ایران که بدون تفاهم با جانب افغانستان صورت گرفته نه تنها در مغایرت صریح به قوانین و مقررات بین المللی قرار دارد، بلکه خلاف معاهده آب رود هلمند و نیز مخالف حسن همسایهگی و همجواری میان دو کشور میباشد. این قرارداد در دو نسخه به زبان فارسی تحریر شد و هر دو نسخه ان معتبر است نظر به مراتب فوق نمایندگان مختار طرفین این قرارداد را امضاء و به مهرخود ممهور نمودند.

و هر دو نماینده اعتبارنامههای خویش را به یکدیگر ارایه نموده و ان را صحیح و معتبر شناختند و به مواد اتی موافقت نمودند. ایران نه تنها به آب هلمند کار دارد که تلاش میکند تا افغانستان قادر به اعمار بندی در هلمند بر “کمال خان”، “خاشرود” در غرغری، بر فراهرود در بخش آباد و بر هاروت در “جیجه” نشود و تمام این آب بالاخره به “هامون صابری” و از آن طریق در خاک ایران ذخیره گردد. به ایران نرسیده است بهدلیل مشکلات فنی بوده و عمدی نخواهد بود.» وزارت انرژی و آّب طالبان گفته است که کار روی حل این مشکل آغاز شده است.

دریای هلمند کلانترین دریای داخلی افغانستان است که از کوه بابا سرچشمه گرفته، بعد از طی 1150 کیلومتر در مرز میان افغانستان و ایران به جهیل “سیستان” می ریزد. بار دیگر تحقیقات در باره مقدار آب هلمند و استفاده از وسایل پیشرفته جهت پیمایش آب به کار گرفته شد، اما مدتها بر سر تقسیم آب توافقی به دست نیامد تا بالاخره در مارچ 1972 این مهمترین معاهدۀ میان موسی شفیق و امیر عباس هویدا به امضا رسید. اما آرام، آرام رودخانه مسیر خود را عوض کرد، لذا در 1905 مکمهن بار دیگر مسئولیت حکمیت میان دو طرف را به عهده گرفت و بالاخره فیصله کرد که ایران ثلث آب بعد از کمال خان را برای آبیاری سیستان خود به مصرف برساند.

دیدگاهتان را بنویسید